Arş. Gör. Dr. Ayten Bengisu Cansever Bayhan ve ekibinin projesi desteklenmeye hak kazandı

Üretken yapay zekâ ve iklim bilgisi güvenilirliği incelenecek

Günümüzde üretken yapay zekâ asistanları, kullanıcıların bilimsel konulara ilişkin bilgi edinme süreçlerinde giderek daha fazla başvurulan araçlar arasında yer alıyor. Özellikle iklim değişikliği gibi bilimsel uzlaşı, belirsizlikler ve politika boyutlarının bir arada değerlendirilmesini gerektiren konularda yapay zekâ sistemlerinin sunduğu bilgilerin güvenilirliği önem taşıyor. Proje, bu sistemlerin hatalı bilgi üretme, yanlış öncülleri doğrulama, doğrulanabilirliği düşük kaynaklar sunma ve belirli çözüm çerçevelerini öne çıkarma gibi olası eğilimlerini Türkçe kullanıcı deneyimi üzerinden ele alacak.

Dört üretken yapay zekâ asistanı karşılaştırılacak

Araştırma kapsamında yaygın olarak erişilebilen dört üretken yapay zekâ asistanının iklim bilgisi üretme performansı karşılaştırmalı olarak incelenecek. İklim yanlış bilgisi literatüründeki sınıflandırmalardan yararlanılarak uzman doğrulamasından geçirilmiş 25 maddelik bir iddia bankası oluşturulacak. Her bir iddia, tarafsız değerlendirme ve yanlış öncülü güçlendiren yönlendirici istem olmak üzere iki farklı koşulda, dört ayrı yapay zekâ sisteminde ve iki bağımsız tekrarda test edilecek.

Bu deney düzeni sonucunda toplam 400 yapay zekâ çıktısının elde edilmesi planlanıyor. Çıktılar; bilimsel doğruluk, gerekçenin niteliği, yanlış öncüle direnç, belirsizlik kalibrasyonu, kaynak güvenilirliği ve çerçeveleme gibi kategoriler üzerinden iki bağımsız değerlendirici tarafından kodlanacak.

Bilimsel kaynaklara dayalı değerlendirme

Projenin değerlendirme sürecinde kullanılacak referans cevap anahtarı, IPCC raporları, hakemli bilimsel yayınlar ve güvenilir bilimsel ve kurumsal kaynaklar temelinde hazırlanacak. Böylece yapay zekâ sistemlerinin yalnızca doğru veya yanlış yanıt üretip üretmediği değil, aynı zamanda yanlış yönlendiren istemler karşısında nasıl bir tutum sergilediği, sunduğu kaynakların doğrulanabilirliği ve iklim sorununu hangi çözüm ve sorumluluk çerçeveleri üzerinden ele aldığı da incelenecek.

Araştırmanın özgün değerini, Türkçe kullanılan genel amaçlı yapay zekâ asistanlarını iklim yanlış bilgisi bağlamında kontrollü ve tekrarlanabilir bir deney düzeni içerisinde karşılaştırması oluşturuyor. Proje, yapay zekâ sistemlerinin performansını tek boyutlu bir doğruluk değerlendirmesinin ötesine taşıyarak yanlış bilgiye direnç, kaynak güvenilirliği ve çerçeveleme eğilimlerini birlikte ele almayı amaçlıyor.

Araştırma çıktıları kullanıcı farkındalığına dönüşecek

Proje sonunda Türkçe iklim iddialarından oluşan bir test seti, kodlama yönergesi ve karşılaştırmalı performans raporunun hazırlanması hedefleniyor. Bunun yanı sıra araştırma bulgularından hareketle bir bilimsel yayın taslağının oluşturulması planlanıyor. Projenin çıktılarının yalnızca akademik alanda kalmaması amacıyla “Yapay zekâdan iklim bilgisi alırken nelere dikkat etmeliyiz?” başlıklı kısa bir kullanıcı rehberi, infografikler ve bir farkındalık etkinliği de hazırlanacak.

İstanbul Gelişim Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Görsel İletişim Tasarımı Bölümü olarak gerçekleştirilecek araştırmanın, yapay zekâ okuryazarlığı ve iklim iletişimi alanlarına katkı sunmasını diliyor; öğrencilerimizi bu önemli çalışmaya katılımlarından dolayı tebrik ediyoruz.